تحول دیجیتال در بانک توسعه تعاون با نوسازی سامانهها، کاهش زمان بررسی اعتبارات و گسترش خدمات غیرحضوری، آینده بانکداری توسعهای را متحول میکند.
عصرتعاون؛هادی مؤید – تحول دیجیتال در نظام بانکی ایران طی سالهای اخیر از سطح توصیه و برنامهریزی عبور کرده و به یک ضرورت عملیاتی تبدیل شده است. بر اساس گزارش «چشمانداز تحول دیجیتال نظام بانکی» منتشرشده توسط پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی در سال ۱۴۰۲، بانکهای توسعهای بیش از سایر بانکها به دیجیتالیسازی نیاز دارند؛ زیرا کیفیت خدمات دیجیتال این بانکها مستقیماً بر اثربخشی سیاستهای اشتغالزایی و توانمندسازی اقتصادی اثر میگذارد. در این میان، بانک توسعه تعاون بهعنوان تنها بانک تخصصی بخش تعاون، نقشی محوری در موفقیت این گذار دیجیتال دارد.
در «سند توسعه بخش تعاون» مصوب وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (۱۴۰۰)، صراحتاً آمده است که افزایش سهم بخش تعاون بدون گسترش دسترسی مالی دیجیتال امکانپذیر نیست. این سند بانک توسعه تعاون را مکلف کرده است که با توسعه خدمات غیرحضوری، نوسازی سامانهها و ایجاد ابزارهای دیجیتال، نقش تسهیلگرانه خود را تقویت کند.
از منظر نظری نیز، مقاله «نقش بانکهای توسعهای در اقتصاد دیجیتال» (دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، ۱۴۰۱) تأکید میکند که بانکهای توسعهای به دلیل نوع مشتریان خود ـ شامل تعاونیها، بنگاههای کوچک و متوسط و کسبوکارهای خرد ـ بیشترین بهره را از چابکسازی دیجیتال خواهند برد. این گروههای مشتری، مهمترین ذینفعانِ دسترسپذیری مالی دیجیتال محسوب میشوند.
بر اساس «گزارش عملکرد و برنامههای بانک توسعه تعاون» در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، محورهای زیر در مرکز برنامهریزی این بانک قرار گرفته است:
توسعه و نوسازی اینترنتبانک و موبایلبانک
گسترش بانکداری غیرحضوری و کاهش مراجعات به شعب
دیجیتالیسازی فرآیندهای اعتباری و نظارتی
بازمهندسی رویههای داخلی برای افزایش سرعت تصمیمگیری و کاهش بوروکراسی
با وجود این اقدامات، براساس گزارش «پایش بهرهوری بانکهای دولتی» (سازمان اداری و استخدامی کشور، ۱۴۰۲)، فاصله میان خدمات فعلی بانک توسعه تعاون و استانداردهای بانکداری دیجیتال پیشرو، همچنان قابل توجه است. در این گزارش، چالشهایی همچون سامانههای قدیمی (Legacy)، یکپارچگی محدود دادهها، و نبود APIهای کارآمد بهعنوان موانع اصلی توسعه ذکر شده است.
مطابق پژوهش «موانع تحول دیجیتال در بانکهای توسعهای ایران» (دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۴۰۱)، هسته فناوری بانکهای توسعهای کشور عمدتاً قدیمی بوده و توان پشتیبانی از خدمات نسل جدید مالی را ندارد. درباره بانک توسعه تعاون نیز در اسناد داخلی بارها به نیاز جدی برای نوسازی Core Banking، بازطراحی معماری داده و توسعه سرویسهای مبتنی بر API اشاره شده است.
در گزارش «نقش سرمایه انسانی در موفقیت تحول دیجیتال بانکها» (پژوهشکده فناوری اطلاعات دانشگاه شریف، ۱۴۰۰)، تأکید شده است که تحول دیجیتال بدون تغییر نگرش کارکنان و آموزش مهارتهای جدید، عملاً ناکام میماند. بانک توسعه تعاون که بخش مهمی از عملیات آن مبتنی بر ارتباط حضوری با تعاونیها است، با چالش تغییر الگوی رفتاری و پذیرش تحول در سطوح مختلف سازمان مواجه است.
طبق «اطلس تعاونیهای ایران» (مرکز آمار وزارت تعاون، ۱۴۰۲)، حدود ۴۲ درصد تعاونیها در مناطقی با زیرساخت دیجیتال ضعیف فعالیت میکنند. بنابراین، صرف توسعه ابزارهای بانکی کافی نیست و بانک توسعه تعاون باید همزمان طرحهای آموزش دیجیتال و توانمندسازی مشتریان را نیز پیش ببرد.
در گزارش «روندهای جهانی بانکداری باز» (بانک مرکزی، ۲۰۲۳) تأکید شده که همکاری بانکها با فینتکها موجب کاهش هزینه عملیاتی و افزایش دسترسی مشتریان میشود. این مسیر برای بانک توسعه تعاون، با توجه به ماهیت تعاونیها و بنگاههای خرد، یک فرصت استراتژیک محسوب میشود.
مطالعه «بهینهسازی زنجیره اعتباری در بانکهای توسعهای» (دانشگاه شهید بهشتی، ۱۴۰۱) نشان میدهد که دیجیتالی شدن فرایندهای اعطای تسهیلات میتواند زمان بررسی پروندهها را تا ۵۵ درصد کاهش دهد. کاهش این زمان، برای تعاونیها که معمولاً نیاز فوری به نقدینگی دارند، اهمیت ویژهای دارد.
براساس گزارش «کاربرد دادههای کلان در نظام مالی» (ECO Institute, 2022)، بانکهای توسعهای با تحلیل دادههای کلان قادر خواهند بود رفتار اعتباری تعاونیها را پیشبینی کرده و تخصیص منابع را هدفمندتر انجام دهند. این ظرفیت میتواند بانک توسعه تعاون را در مسیر تبدیل شدن به یک «بانک هوشمند توسعهای» قرار دهد.
شواهد پژوهشی، اسناد رسمی و تجربه جهانی نشان میدهند که تحول دیجیتال برای بانک توسعه تعاون نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک است. نوسازی زیرساختها، بازمهندسی فرایندهای اعتباری، توسعه APIهای استاندارد، گسترش بانکداری غیرحضوری و آموزش دیجیتال مشتریان، مهمترین اولویتهایی هستند که تحقق مأموریت توسعهای بانک به آنها وابسته است.
اگر این مسیر بر اساس برنامهریزی واقعبینانه و مبتنی بر داده دنبال شود، بانک توسعه تعاون میتواند به نخستین الگوی «بانکداری توسعهای دیجیتال» در ایران تبدیل شود؛ الگویی که نهتنها سهم بخش تعاون را افزایش میدهد، بلکه سطح دسترسی مالی و شفافیت اقتصادی را نیز بهطور چشمگیر ارتقا خواهد داد.